Islamic Heritage and Contemporary Challenges

Islamic Heritage and Contemporary Challenges

A Comparative Analysis of the Mashhad and Samarqand Codices and a Critique of Orientalist Views on the Dating of the Qur'anic Text

Document Type : Original Article

Authors
abbas karimi 1
Mohammad Ali Rezaei Esfahani 2
1 Corresponding Author, International Office of the Scientific Associations of the Islamic Seminary of Qom, Qom, Iran. Email: abb.karimi.1998@gmail.com
2 Al-Mustafa International University, Qom, Iran. Email: rezaee.quran@gmail.com
10.48309/ihcc.2025.548598.1012
Abstract
This study presents a comparative analysis of two prominent early Qur'anic codices: the Mashhad Codex (mid-1st century AH / 7th century CE) and the Samarqand Codex (late 2nd / 8th or early 3rd / 9th century CE). Employing an interdisciplinary methodology encompassing codicology, palaeography, and textual criticism, the research investigates three key domains: material production, orthography (rasm), and verse division systems (ʿadd al-āy). The Mashhad Codex, written in fluid Hijazi script and exhibiting both canonical and shādhdh readings, reflects a pre-canonical phase of textual diversity, with no single uniform verse-numbering system. Its features align with tendencies found in the early regional traditions of Medina, Basra, and Syria. By contrast, the Samarqand Codex-composed in Kufic B.Ib/B.II script and displaying monumental layout-shows approximately 92% alignment with the Kufan tradition, indicating an Iraqi standardization phase with minor deviations.
The findings affirm the early stability of the ʿUthmānic rasm and refute revisionist hypotheses such as John Wansbrough’s theory of continued sectarian editing into the 9th century. Nevertheless, the observed variations—such as fa-nūffīhim versus fa-yūaffīhim, or orthographic differences in shayʾ with or without alif—reveal an extended period of textual fluidity preceding the canonical restriction of readings by Ibn Mujāhid (d. 324/936). This study also challenges the claim of an uninterrupted global dominance of the Ḥafṣ reading from the early period. Relying on radiocarbon data (650–750 CE for Mashhad; 775–995 CE for Samarqand) and classical testimonies (al-Dānī, Ibn Abī Dāwūd), the article underscores the significance of early codices in reconstructing the Qur'an’s complex textual history and advocates a post-revisionist framework that privileges material evidence over purely literary conjecture.  
Keywords
Qur'anic Codices
Mashhad
Samarqand
Orthography (Rasm)
Variant Readings (Qirāʾāt)
Verse Division (ʿAdd al-Āy)
Revisionism
Canonization

Article Title Persian

تحلیل تطبیقی مصاحف رضوی و سمرقند و نقد دیدگاه‌های مستشرقان در باب تاریخ‌گذاری متن قرآن

Authors Persian

عباس کریمی 1
محمدعلی رضایی اصفهانی 2
1 نویسنده مسئول، دبیر میز بین الملل انجمن‌های علمی حوزه علمیه، قم، ایران، رایانامه: abb.karimi.1998@gmail.com
2 استاد جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران، رایانامه: rezaee.quran@gmail.com
Abstract Persian

این پژوهش به تحلیل تطبیقی دو مصحف برجسته قرآنی اولیه می‌پردازد: مصحف رضوی (اواسط قرن اول هجری/قرن هفتم میلادی) و مصحف سمرقند (اواخر قرن دوم/هشتم یا اوایل قرن سوم/نهم میلادی). با بهره‌گیری از روش‌شناسی میان‌رشته‌ای شامل مصحف‌شناسی، دیرینه‌نگاری و نقد متنی، این مطالعه سه محور کلیدی را بررسی می‌کند: تولید مادی، املا (رسم‌الخط) و سیستم‌های تقسیم آیات (عد الآی). مصحف رضوی، با خط حجازی پیوسته و تنوع قرائتی (شامل قرائات شاذ و مشهور)، سیالی پیشااستاندارد را نشان می‌دهد که با هیچ نظام آیه‌شماری کانونی یکنواخت همخوانی ندارد و به سنت‌های منطقه‌ای مدینه، بصره و شام گرایش دارد. در مقابل، مصحف سمرقند با خط کوفی B.Ib/B.II، ساختار عظیم و همخوانی ۹۲ درصدی با سنت کوفی، استانداردسازی عراقی را بازتاب می‌دهد، هرچند با انحرافات جزئی.
یافته‌ها، ثبات اولیه رسم عثمانی را تأیید می‌کنند و نظریه‌های تجدیدنظرطلبانه (مانند جان وانزبرو مبنی بر ویرایش فرقه‌ای تا قرن نهم) را رد می‌نمایند. همزمان، تنوع قرائتی (مانند "فَنُوَفِّیهِم" در برابر "فَیُوَفِّیهِمْ") و املایی (مانند "شَیْء" با/بدون الف) نشان‌دهنده دوره‌ای طولانی از پویایی پیش از رسمی‌سازی نهایی (ابن مجاهد) است. این تحلیل، ادعای یکنواختی جهانی قرائت حفص از دوره اولیه را نیز به چالش می‌کشد. با تکیه بر شواهد رادیوکربن (۶۵۰-۷۵۰ م برای رضوی؛ ۷۷۵-۹۹۵ م برای سمرقند) و ارجاعات کلاسیک (الدانی، ابن ابی داود)، این مقاله بر اهمیت مصاحف اولیه در بازسازی تاریخ پیچیده قرآن تأکید می‌ورزد و اجماعی پساتجدیدنظرطلبانه را پیشنهاد می‌دهد که شواهد مادی را بر فرضیه‌های ادبی ترجیح دهد.

Keywords Persian

مصاحف قرآنی
رضوی
سمرقند
رسم‌الخط
قرائات
عد الآی
تجدیدنظرطلبی
رسمی‌سازی
Al-Ṭabarī, M. I. J. (1987). Tārīkh al-rusul wa-al-mulūk (Vol. 1). Dār al-Turāth. (Original work published ca. 1412 AH/1992 CE).
Bellamy, J. A. (1990). Some proposed emendations to the text of the Koran. Journal of the American Oriental Society, 110(4), 562–573. 
Bellamy, J. A. (2001). Textual criticism of the Koran. Journal of the American Oriental Society, 121(1), 1–6. 
Cellard, É. (2018). Codex Amr ibn al-ʿĀṣ: The Sanaʿa palimpsest and its history. Oxford University Press. 
Christie's. (1992). Islamic art and manuscripts: Auction catalog. Christie's Auction House.
Codex Mashhad Project. (2023). Dating.
Crone, P., & Cook, M. (1977). Hagarism: The making of the Islamic world. Cambridge University Press. 
Déroche, F. (1992). The oldest Qurʾān manuscripts. Oxford University Press.
Déroche, F. (2013). Qurʾans of the Umayyads: A preliminary overview. Brill. 
Déroche, F. (2014). Qur'ans of the Umayyads: A first overview. Brill.
Ibn Abī Dāwūd, S. (1936). Kitāb al-maṣāḥif (A. S. Jeffery, Ed.). Cambridge University Press. (Original work published 1355 AH/1936 CE).
Islamic Awareness. (2014). The "Qur'an of Uthman" at Tashkent. https://www.islamic-awareness.org/quran/text/mss/samarqand.  
Jeffery, A., & Mendelsohn, I. (1942). The orthography of the Samarkand Qur'an codex. Journal of the American Oriental Society, 62(3), 175–195. 
Karimi-Nia, M. (2019). The Mashhad Qur'an manuscript: A preliminary study. Astan Quds Razavi Central Library Publications.
Karimi-Nia, M. (2023). A study of the Mashhad Razavi manuscript. Mu’assasat Āl al-Bayt li-Iḥyā’ al-Turāth. (Original work published 1402 SH/2023 CE).
KARIMI, A. , Eskandarlou, M. J. and Legenhausen, M. (2025). Analysis and Examination of Textual Criticism and Qurān Manuscripts from the Perspective of Keith Small. Studies of Quran Reading, 12(23), 73-114. doi: 10.22034/qer.2025.15446.1285.
Nasser, S. S. (2013). The transmission of the variant readings of the Qurʾān: The problem of tawātur and the emergence of shawādhdh. Brill. 
Nasser, S. S. (2020). The canonical readings of the Qurʾān: A philological study of the first ten imāms. Brill. 
Neuwirth, A. (2010). The Qur'an and history: A disputed relationship. In A. Neuwirth (Ed.), The Qur'an in context: Historical and literary investigations into the Qur'anic milieu (pp. 1–23). Brill. 
Neuwirth, A., & Sinai, N. (2010). Introduction. In A. Neuwirth (Ed.), The Qur'an in context: Historical and literary investigations into the Qur'anic milieu (pp. 1–22). Brill. 
Rezvan, E. A. (2004). The Qur'an of Osman: The manuscript of the Scribe of the Prophet. Manuscripta Orientalia, 10(1), 53–62.
Rezaeeesfahani, M. and karimi, A. (2025). A Study of the Carbon-14 Dating of the Two Mus'hafs (Manuscripts) of Razavi and Sana'a. The Quran and Science, 18(35), 329-338. doi: 10.22034/qve.2025.10038.
Rezaee Isfahani, M. A. and karimi, A. (2022). A Study of the Philosophical Hermeneutics of Orientalists’ Followers. The Qur’an from Orientalists Point of View, 16(31), 104-127. doi: 10.22034/qkh.2022.6620.
Sadeghi, B. (2011). The manuscript of Mu'awiya: An approach to the methods and materials of Qur'anic paleography. Der Islam, 88(1), 1–25. 
Sadeghi, B., & Bergmann, U. (2010). The codex of a companion of the Prophet and the Qur'an of the Prophet. Arabica, 57(4), 343–436. 
Sadeghi, B., & Goudarzi, M. (2012). Ṣanʿāʾ 1 and the origins of the Qurʾān. Der Islam, 89(1-2), 1–129. 
Shebunin, M. V. (1891). The manuscript of the Qur'an attributed to Caliph Osman. Imperial Academy of Sciences.
Sidky, H. (2020). On the regionality of Qurʾānic codices. Journal of the International Qur'ānic Studies Association, 5, 133–210. 
Sinai, N. (2014a). When did the consonantal skeleton of the Qur'an reach closure? Part I. Journal of the American Oriental Society, 134(3), 273–292. 
Sinai, N. (2014b). When did the consonantal skeleton of the Qur'an reach closure? Part II. Journal of the American Oriental Society, 134(4), 659–680. 
Sinai, N. (2017). The Qur'an: An historical-critical introduction. Edinburgh University Press. 
Wansbrough, J. E. (1977). Quranic studies: Sources and methods of scriptural interpretation. Oxford University Press.